Жетіқоңыр: Ұлытаудағы жұмбақ мекен
Ұлытаудың әр төбесі мен жотасының астарында бір тарих бар. Кейбірінің аты хан-сұлтандармен байланысты болса, енді бірінен мыңдаған жыл бұрын өмір сүрген адамдардың ізі табылады. Солардың бірі – Жетіқоңыр. Бұл жердің ерекшелігі – оның тарихы кейінгі орта ғасырлардан емес, адамзаттың ең көне кезеңдерінен бастау алады.
Жетіқоңыр – археологтардың көп жылдан бері зерттеп келе жатқан тарихи орны. Ұлытау ұлттық тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығының дерегінше, бұл аумақ тас дәуірінің үнсіз куәгері саналады. Яғни қазіргі өркениет қалыптаспай тұрған кезеңдердің өзінде бұл өңірде адамның болғанын дәлелдейтін археологиялық іздер бар.
Ең қызығы – тас дәуіріндегі адамдардың бүгінгідей тұрақты үйлері немесе заманауи құралдары болмаған. Олар табиғатқа бейімделіп өмір сүріп, аң аулап, тас құралдар жасаған. Осындай көне адамдардың күнделікті тіршілігін зерттеуге Жетіқоңыр секілді археологиялық орындар мүмкіндік береді.
Ұлытау өңірінің көне тарихы мұнымен шектелмейді. Музей-қорықтың мәліметінде аймақта палеолит пен неолит дәуірлеріне жататын көптеген тұрақтар кездесетіні айтылады. Кей жерлерден көне адамдардың еңбек құралдары табылған. Бұл Ұлытау даласының адамзат тарихының өте ерте кезеңдерінен-ақ тіршілікке қолайлы болғанын көрсетеді.
Бір қызығы, кейінгі дәуірлерде де Ұлытау адамдар үшін маңызды мекен болып қала берген. Өңірден қола дәуірінің қоныстары мен қорымдары, көне металлургиялық орталықтар, жартас суреттері және ортағасырлық қалашықтар табылған. Яғни бір ғана Ұлытау даласының өзінен адамзаттың бірнеше мыңжылдық тарихын көруге болады.
Сондықтан Жетіқоңырды жай ғана даладағы бір археологиялық нүкте деп қарау қиын. Ол – Ұлытау жерінде адамзат тарихының қаншалықты тереңнен басталатынын көрсететін орын.
Бүгінде археологтар үшін мұндай нысандардың маңызы ерекше. Өйткені жер астында жатқан әрбір тас құрал, тұрақтың орны немесе басқа да археологиялық белгі – сол дәуірде өмір сүрген адамдардың тұрмысы мен табиғатпен қарым-қатынасы туралы ақпарат береді.
Жетіқоңырдың басты құндылығы да осында. Бізге жеткен көне іздер арқылы мыңдаған жыл бұрынғы адамдардың Ұлытау даласында қалай өмір сүргенін біртіндеп тани аламыз.
Ал қазіргі Жетіқоңырдың тыныштығына қарап тұрып, осы жерде мыңдаған жыл бұрын адамдардың тіршілік еткенін елестету – Ұлытаудың тарихын мүлде басқа қырынан сезінуге мүмкіндік береді.
Дереккөз: «Ұлытау» ұлттық тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығы.