Қарсақбай: даладағы өндіріс ошағы қалай пайда болды?

Бүгінде Ұлытау облысындағы шағын ауылдардың бірі саналатын Қарсақбайдың тарихы бір кездері осы маңнан табылған мыс кендерімен тікелей байланысты.

ХХ ғасырдың басында Қарсақбай өңіріндегі мыс кен орындарына қызығушылық арта бастайды. Себебі бұл жерде өндіріс үшін маңызды табиғи қор бар еді. Осылайша кенді игеру, оны өңдеу және дайын өнім шығару мәселесі күн тәртібіне шықты.

Қарсақбайдың қалыптасуына дәл осы өндіріс серпін берді. Кенішке жұмысшылар мен мамандар келе бастады. Оларға баспана, жол, өндірістік нысандар қажет болды. Бірте-бірте кен орнының айналасында жұмысшылар мекені қалыптасып, ол кейін Қарсақбай өндірістік кентіне айналды.

Өндірісті дамыту үшін инфрақұрылым да қажет болды. Соның бірі – ұзындығы шамамен 120 шақырымдық тар табанды теміржол. Ол өндіріс ошағын қажетті шикізат пен басқа да ресурстармен байланыстыруға мүмкіндік берді.

Ал Қарсақбайдың өндірістік тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі – мыс балқыту зауытының қалыптасуы. 1920-жылдардың ортасында кәсіпорынды қалпына келтіру жұмыстары қолға алынып, 1925 жылдан бастап өндіріс қайта жандана бастады.

Бұл кезең Қарсақбайды жай ғана кен орны емес, тұтас бір өндірістік орталыққа айналдырды.

Қарсақбай тарихын айтқанда, Қаныш Сәтбаевты да айналып өту мүмкін емес. Қазақтың тұңғыш академигі, әйгілі геолог Жезқазған–Қарсақбай өңірін зерттеп, мұндағы мыс кендерінің мол қорын ғылыми тұрғыда дәлелдеуге үлкен үлес қосты. Оның еңбегі кейін аймақтағы өндірістің дамуына жол ашты.

Қарсақбай өндірісінің жұмыс істеуіне отын да керек болды. Осы тұста жақын маңдағы Байқоңыр көмір кенінің маңызы артты. Ресми деректерде Байқоңыр көмірінің Қарсақбай мыс балқыту зауытына отын ретінде пайдаланылғаны көрсетіледі.

Яғни Қарсақбайдың пайда болу тарихын бір сөйлеммен айтсақ: жер қойнауындағы мыс қоры → кен өндіру → зауыт → теміржол → жұмысшылар мен мамандар → өндірістік елді мекен.

Сөйтіп, кезінде кеннің соңынан келген адамдар тұрақтап, дала төсінде тұтас бір ауылдың негізі қаланды.

Бүгінде Қарсақбай – сол өндірістік дәуірдің куәсі. Оның тарихында кеншілердің еңбегі, геологтардың зерттеуі, теміржолшылардың жұмысы және бір кездері осы жерде қайнаған өндірістің ізі бар.

Сондықтан Қарсақбайдың тарихы – бір ауылдың ғана тарихы емес, Ұлытау даласында өндірістің қалай қалыптасқанын көрсететін шежіре.

Дереккөз: Ұлытау ауданы әкімдігінің ресми сайты.