Жезді: марганеці майданға жеткен мекен

Ұлытау даласында тарихы бір ғана ауылдың шежіресімен шектелмейтін мекен бар. Ол – Жезді. Бұл жердің атауы да, тарихы да жер қойнауындағы кенмен тығыз байланысты.

Жездінің тарихындағы ең маңызды кезеңдердің бірі – Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары. Сол кезде майданға қажетті әскери техниканы жасау үшін марганецтен өндірілетін берік болат аса қажет болды. Ал Қазақстандағы маңызды марганец кен орындарының бірі дәл осы Жездіде орналасқан еді.

1942 жылы кен орнын шұғыл игеру мәселесі қолға алынды. Қаныш Сәтбаевтың бастамасымен геологиялық барлау жұмыстары жүргізіліп, кенішті қысқа мерзімде іске қосу міндеті қойылды. Нәтижесінде Жезді марганец кеніші небәрі 38 күннің ішінде іске қосылды. Бұл – соғыс жағдайындағы өндірістік еңбектің ерекше мысалдарының бірі.

Кеніштен өндірілген марганец майданға қажет болатты өндіруге жіберілді. Яғни алыстағы шағын Жездіде өндірілген кеннің игерілуі майдандағы техниканың беріктігіне қажет маңызды шикізаттың біріне айналды. Сол жылдары Жездіде тек кен өндірісі ғана емес, тұтас өндірістік орта қалыптасты. Кеншілер, инженерлер мен басқа да жұмысшылар осында еңбек етіп, ауылдың дамуына үлес қосты.

Бүгінде Жезді сол тарихи кезеңнің ізін сақтап отыр. Кентте Мәкен Төрегелдин атындағы тау-кен және балқыту ісі тарихы музейі жұмыс істейді. Мұнда Ұлытау өңіріндегі тау-кен өндірісінің тарихы мен Жезді кенішінің өткені туралы құнды мәліметтер жинақталған. Жезді – картадағы қарапайым ауыл емес. Бір кездері оның жер қойнауындағы марганец бүкіл ел үшін стратегиялық маңызға ие болды. Ал 38 күнде іске қосылған кеніш – сол кезеңдегі адамдардың еңбегі мен табандылығының айқын белгісі.

Дереккөз: Қазақстан тарихы порталы – e-history.kz.