Қорғасын: ауыл атауы қайдан шыққан?

Ұлытау даласында кейбір елді мекендердің атауының өзінен сол жердің өткенін аңғаруға болады. Соның бірі — Қорғасын.

Қазір Ұлытау ауданындағы ауылдардың бірі саналатын бұл мекеннің атауы кездейсоқ қойылмаған. Өңірдің ресми тарихи деректерінде Қорғасынтау – қорғасынға бай тау деп түсіндіріледі. Яғни ауылдың атауы осы өңірдің жер қойнауындағы табиғи байлықпен тікелей байланысты.

Қорғасынның өндірістік тарихы XIX ғасырға барып тіреледі. Туристік жол көрсеткіште бұл маңда XIX ғасырда қорғасын кені орны пайда болғаны айтылады. Ал тарихи деректерде 1814 жылғы Орынбор экспедициясы кезінде Ұлытаудағы Қорғасын кенішінің анықталғаны көрсетіледі.

Кейін бұл аумаққа кен іздеген мамандар мен өндіріс адамдары келе бастады. Қорғасын өндірудің дамуы елді мекеннің қалыптасуына да әсер етті. Ауылдың тарихы кенішпен бірге өрбіді.

Қорғасынның өндірістік өткені бүгін де көзге көрінеді. Ұлытау ұлттық тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығының туристік маршрутында ауылдағы ескі шахта, «ағылшын кезеңіне» жататын үйлер және ХХ ғасырдың ортасында салынған фабрика көрсетіледі. Демек, Қорғасынның тарихы тек архивте емес, ауылдың өзінде сақталған.

Қызығы, Қорғасынның айналасында өндіріс тарихымен қатар одан да көне тарихи іздер бар. Музей-қорықтың мәліметінше, ауыл маңындағы қорғандар мен Қараоба сияқты археологиялық нысандар бұл аумақта адамдардың өте ертеден өмір сүргенін көрсетеді.

Сондықтан Қорғасынның тарихын бір ғана кенішпен шектеу қиын. Мұнда көне дала тарихы, XIX ғасырдағы кен өндірісі және кейінгі өнеркәсіптік кезең бір-бірімен тоғысып жатыр.

Бүгінде ауыл атауын күнделікті естіп жүргенімізбен, оның астарында тұтас бір өндіріс тарихы жатқанын көпшілік біле бермейді.

Қорғасын — атауының өзінде жердің байлығын сақтап қалған мекен.

Дереккөз: «Ұлытау» ұлттық тарихи-мәдени және табиғи музей қорығы