2022 жылдың маусым айында Ұлытау облысының ресми түрде қайта құрылуы және әкімшілік орталығы ретінде Жезқазған қаласының бекітілуі өңір үшін тарихи бетбұрыс болды. Қарағанды облысының құрамынан бөлініп шығу аймақтың басқару моделін ғана емес, экономикалық даму траекториясын да түбегейлі өзгертті.
Төрт жыл ішінде жаңа облыс мәртебесі инвестиция тарту қарқынын күшейтіп, инфрақұрылымдық жобаларды жандандырып, өңір экономикасының құрылымын қайта қарауға түрткі болды. Дегенмен, бұл өсіммен қатар жүйелік мәселелер де сақталып отыр.
Экономика және инвестициялар: өсімге бет алған өңір
Облыс құрылғаннан бері Ұлытау өңірі инвестициялық белсенділіктің артуымен ерекшеленіп келеді. Экономикаға жыл сайын жүздеген миллиард теңге көлемінде қаржы тартылып, оның ішінде жеке капиталдың үлесі 2024 жылы шамамен 89%-ға жеткен.
Бюджеттік мүмкіндіктер де айтарлықтай кеңейді. Жезқазған қаласын дамытуға бағытталған трансферттер көлемі бірнеше есеге өсіп, бұл ірі инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік берді.
Макроэкономикалық көрсеткіштер бойынша өңір елдегі алдыңғы қатарлы аймақтардың қатарына енеді. Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім көлемі бойынша Ұлытау облысы жоғары орындарға көтеріліп, орташа жалақы деңгейі 550 000 теңгеден асты.
Өнеркәсіп пен бизнес: моноқұрылымнан әртараптануға қадам
Өңір экономикасының негізгі тірегі әлі де тау-кен өндірісі, оның ішінде «Қазақмыс» корпорациясының қызметі болып қала береді. Дегенмен соңғы жылдары өндірістік құрылымды әртараптандыру бағытында жаңа жобалар іске қосылып жатыр.
Энергетика саласында жел электр станциялары, сондай-ақ өндірістік және қайта өңдеу бағытындағы кәсіпорындар пайда болуда. Сонымен қатар респираторлар шығаратын зауыт және инфрақұрылымдық нысандар іске қосылған.
Шағын және орта бизнеске қолдау да күшейді. Сәтбаев қаласында индустриялық аймақ құрылып, кәсіпкерлерге өндірістік алаңдар ұсынылуда. «Атамекен» ҰКП рейтингтері бойынша өңір бизнес жүргізуге қолайлы аймақтардың бірі ретінде аталды.
Агроөнеркәсіптік кешенге де инвестициялар тартылып, соңғы жылдары бұл салаға шамамен 8,5 млрд теңге бағытталған.
Инфрақұрылым және қала дамуы: жаңару кезеңі
Ең көрінетін өзгерістер инфрақұрылымдық салада байқалады. «Қызылорда – Жезқазған» автожолын қоса алғанда, негізгі көлік дәліздерін жаңғырту жұмыстары басталды. Бұл өңірдің ішкі байланысын ғана емес, аймақаралық логистиканы да күшейтеді.
Жезқазған, Сәтбаев және Қаражал қалаларында тұрғын үй құрылысы қарқын алып, көшелерді абаттандыру, инженерлік желілерді жаңарту және қоғамдық кеңістіктерді дамыту жұмыстары жүргізілуде.
Әлеуметтік және жүйелік сын-қатерлер
Оң өзгерістермен қатар бірқатар құрылымдық мәселелер сақталып отыр. Негізгілері:
- білікті кадрлардың тапшылығы;
- коммуналдық инфрақұрылымның тозуы (су және жылу жүйелері);
- қала мен ауыл арасындағы табыс теңсіздігі.
Бұл факторлар өңір дамуының келесі кезеңі тек инвестициямен емес, институционалдық және әлеуметтік реформалармен қатар жүруі тиіс екенін көрсетеді.
Қорытынды: өтпелі кезеңдегі өңір
Ұлытау облысының төрт жылдық тәжірибесі айқын трендті көрсетеді: инвестициялық серпін бар, экономикалық белсенділік өсіп келеді, алайда құрылымдық мәселелер толық шешілген жоқ.
Өңір қазіргі таңда индустриялық-ресурстық модельден әртараптанған экономикаға өтудің өтпелі кезеңінде тұр. Бұл бағыттың тұрақтылығы ұзақ мерзімді институционалдық өзгерістердің сапасына тікелей байланысты болады.